انتخاب موضوع: شناسایی خلاءهای پژوهشی

اولین قدم برای انجام پژوهش، انتخاب موضوع و شناسایی سطوح کشف نشده پژوهش های قبلی است. انتخاب نقاطی بکر از حوزه پژوهشی مدنظرتان، احتمال چاپ مقاله تان را افزایش می بخشد. اما سوالی که پیش می آید این است که چطور موضوع و مسئله تحقیقی که می بایست مورد مطالعه قرار گیرد، انتخاب گردد؟ موضوع مسئله تحقیق برای بعضی پژوهشگران بسیار شفاف و واضح است. اما معمولا پژوهشگران و بخصوص آنهایی که در ابتدای مسیر هستند برای انتخاب موضوع تحقیقی که اصیل و نو باشد، با مشکل مواجه می شوند. بهترین راه برای این کار شناسایی خلاءهای پژوهشی در تحقیقات موجود می باشد.

این نوشتار نکاتی را بیان می کند که شما می توانید با کمک آنها موضوع خلاءهای پژوهشی یا سطوح کشف نشده ای که می توانند اساس پژوهش شما را شکل دهند را شناسایی نمایید.

تعریف خلاء پژوهشی

هنگامی که مشغول مطالعه کتاب یا مقاله ای در حیطه پژوهشی مورد علاقه خود هستید، شاید متوجه شده باشید که بعضی از سطوح حیطه پژوهشی مورد نظر شما که از اهمیت زیادی برخوردار هستند، کمتر مورد توجه سایر پژوهشگران قرار گرفته اند. به عبارت دیگر فرد دیگری بر روی این سطوح پژوهشی کار نکرده است. خلاء پژوهشی به چنین سطوح کشف نشده ای اشاره دارد که می توانند موضوع تحقیقات آینده باشند.

اهمیت شناسایی خلاءهای پژوهشی

فرض کنید که پژوهش خود را کامل نموده اید و نتایج آن را در مقاله ای به چاپ رسانده اید و ناگهان متوجه می شوید که پژوهشگر دیگری مقاله مشابهی را به چاپ رسانده است – چه اتفاق وحشتناکی! بنابراین بسیار ضروری است که در ابتدا موضوعاتی که تا به حال به آنها پرداخته نشده است را شناسایی نمایید. با این کار نه تنها منابع مالی، زمان و انرژی خود را در پروژه ای صحیح سرمایه گذاری کرده اید، بلکه احتمال چاپ مقاله خود را نیز افزایش داده اید.

چالش های شناسایی خلاءهای پژوهشی

شناسایی خلاءهای پژوهشی و یافتن موضوعات بکر و جدید امری دشوار به نظر می رسد. در ذیل چالش هایی که هنگام شناسایی خلاءهای پژوهشی ممکن است با آنها روبرو شوید را ملاحظه می نمایید.

تلاش برای مدیریت حجم زیاد اطلاعات

تعداد زیادی سوال پاسخ داده نشده موجود در حیطه پژوهشی مورد علاقه شما وجود دارد. بنابراین ممکن است از این تعداد شگفت زده شوید و برای تمرکز بر روی یک سوال تحقیق احساس سردرگمی نمایید.

مشکلات جستجوی سازمان یافته

ممکن است بعضی از پژوهشگران برای سازماندهی اطلاعاتی که جمع آوری نموده اند با مشکل مواجه شوند. اگر در این میان شخصی اطلاعات خود را به طور مناسب یادداشت برداری نکرده باشد، به آسانی ایده های جدید و بکر را از دست می دهد.

تردید در زیرسوال بردن قواعد پذیرفته شده

بعضی از پژوهشگران اعتماد به نفس کافی برای به چالش کشیدن دانش موجود حیطه تخصصی خود را ندارند و ممکن است در زیر سوال بردن ادعاهای دیگر پژوهشگران تردید نمایند.

نحوه شناسایی خلاءهای پژوهشی

اگر چه هیچ فرآیند تعریف شده ای برای انتخاب موضوع و شناسایی خلاء پژوهشی وجود ندارد، کنجکاوی، خلاقیت، تخیل و قوه داوری شما می تواند در این زمینه به شما کمک نماید. شاید متعجب شوید اگر بدانید نکاتی برای شناسایی خلاءهای پژوهشی و یافتن سوال تحقیق جدیدی وجود دارند که می توانید از آنها استفاده نمایید.

از مقالاتی که تاکنون منتشر گردیده اند الهام بگیرید

کتاب ها و مقالات مرتبط با حیطه مورد علاقه خود را مطالعه نمایید. این امر نه تنها به شما کمک می کند که عمق کار صورت گرفته توسط دیگر پژوهشگران را درک نمایید بلکه فرصتی را فراهم می آورد تا سوالاتی را مطرح نمایید که شما را به خلاءهای پژوهشی رهنمون می سازد. پروفسور دان دیویس، استاد اقتصاد دانشگاه کلمبیا بیان می کند: “آن چه که در حیطه تخصصی شما نوشته شده است را مطالعه نمایید. پژوهش های موجود در ادبیات تحقیق را شناسایی نمایید، اما توسط هیبت این پژوهش ها حیرت زده نشوید. همه چیز را زیر سوال ببرید.” شما می توانید سوالاتی مانند سوالات ذیل را مطرح نمایید:

  • اهمیت این پژوهش نسبت به کار من چقدر است؟
  • چگونه این مقاله به من کمک می کند تا سوال تحقیق خود را طرح نمایم؟
  • آیا بحث های صورت گرفته در این مقاله به شفاف سازی بیشتری نیاز دارد؟
  • چه مسائل و سوالاتی وجود دارند که نویسنده مقاله به آنها اشاره نکرده است؟
  • آیا می توانم دیدگاه متفاوتی نسبت به موضوع پژوهش داشته باشم؟
  • چه فاکتورهای دیگری وجود دارند که می توانند نتایج را تحت تاثیر خود قرار دهند؟
  • آیا روش ها و روال های استفاده در مقاله قدیمی شده اند دیگر از اعتبار لازم برخوردار نیستند؟

شما می توانید هنگام مطالعه مقالات پژوهشی بر روی بخش مقدمه مقاله تمرکز نمایید. نویسندگان در این بخش اهمیت پژوهش خود را بیان می کنند و خلاءهای پژوهشی که شناسایی نموده و سعی در رفع آنها دارند را توضیح می دهند. همچنین می توانید به بخش پیشنهادات آینده مقالات نگاهی بیندازید و از این بخش ایده بگیرید.

برای یادگیری بیشتر درباره گرایش های حیطه پژوهشی مورد علاقه خود طی بازه زمانی چند ساله، مقالات مروری و فراتحلیل را مطالعه نمایید. این امر به شما کمک می کند تا با مسائلی که در گذشته مورد پژوهش قرار گرفته اند و به روزترین موضوعات حیطه پژوهشی مورد علاقه خود آشنا گردید.

از استاد راهنمای خود کمک بگیرید

مسائل و سوالات مرتبط با حیطه پژوهشی خود را با استاد راهنمای خود مورد بحث قرار دهید تا بتوانید ایده های جدیدی را تولید نمایید. تفسیر ایده ها و دانستن آن چه که دیگران فکر می کنند و بر روی آن کار می کنند می تواند بر شناسایی حیطه پژوهشی صحیح و حتی شناسایی اشتباهات روش شما کمک کند. اگر فکر می کنید که سوال تحقیقی توجه شما را جلب نموده است، می توانید آن را با استاد راهنما به بحث گذاشته و از پیشنهادات او استفاده نمایید.

از ابزار دیجیتال برای انتخاب موضوعات مناسب و جمع آوری مقالات پراستناد بهره بگیرید

برای این که با به روزترین سوالات تحقیق حیطه پژوهشی مدنظر خود آشنا گردید، می توانید از ابزار دیجیتال استفاده نمایید تا در زمان خود صرفه جویی نموده و نسبت به جستجوی خود دید وسیع تری داشته باشید. وبسایت هایی مانند Essential Science Indicator برای شناسایی مقالات پراستناد، پژوهشگران تاثیرگذار و کشورهایی که این موضوعات برای آنها بسیار مهم در نظر گرفته می شود، استفاده نمایید. همچنین می توانید از Google Trends برای یادگیری بیشتر نسبت به محبوب ترین سوالات مرتبط با رشته خود آشنا گردید. این وبسایت ها به شما کمک می کنند تا بتوانید به راحتی سطوح بکر حیطه پژوهشی مورد علاقه خود را جستجو نمایید.

از وبسایت مجلات معتبر بازدید نمایید

اغلب وبسایت های مجلات معتبر بخشی به نام “Key Concept” دارند که متخصصان در یک حیطه پژوهشی ایده های اصلی را نمایان ساخته اند. مطالعه این بخش به شما کمک می کند تا الهام بگیرید و ایده های جدیدی تولید نمایید. علاوه بر این خالی از لطف نیست که نگاهی نیز به بخش منابع این مقالات بیاندازید.

از جستجوهای خود یادداشت برداری نمایید

هنگامی مطالعه ادبیات تحقیق، یادداشت برداری از تمامی سوالاتی که از ذهن شما خطور می کند را به عنوان یک تمرین به کار بگیرید. در صورت امکان، سوالات را به منبع آن آدرس دهی نمایید. نادین اندرسن کتابدار علوم رفتاری و مطالعات جنسیتی در دانشگاه میشیگان توصیه می کند: “آن چه که نویسندگان در کتاب، مقاله، کتاب، فصلی از کتاب، پایان نامه و … آورده اند و سوالاتی که برای شما پیش می آید را ردگیری نمایید.” بنا بر اظهارات او این امر به شما تضمین می نماید تا با هیچ گونه سرقت ادبی ناخواسته ای در مقاله خود مواجه نشوید. شما می توانید اشکال، جداول، نمودارها، تصاویر موجود در این مقالات را در یادداشت های خود ذخیره نمایید. رعایت این نکته هنگام تبدیل ایده خود به مسئله تحقیق یا حتی انجام مقاله نقش مهمی را ایفا خواهد کرد.

درباره هر سوالی تحقیق نمایید

هنگامی که لیستی از سوالات تحقیق را تهیه نمودید، زمان آن رسیده است که بر روی آنها تحقیق به عمل آورید. یعنی چه؟ درباره هر سوال و نقاط شک برانگیز مطالعه نمایید. ببینید که آیا تا بحال پژوهشگر دیگری سوال مشابهی را مطرح نموده است که به آن پاسخ داده باشد. این امر به شما کمک می کند که از دوباره کاری اجتناب نمایید.

قرار است که مدت زمان زیادی بر روی پروژه پژوهشی سرمایه گذاری نمایید، ینابراین اطمینان حاصل کنید که موضوعی را انتخاب نموده اید که مورد علاقه خودتان می باشد. هنگامی که موضوع خود را انتخاب کردید، چارچوب زمانی برای کامل نمودن پروژه، منابع مالی، تجهیزات و زیرساخت پژوهش را در نظر داشته باشید. به دلیل محدودیت های مالی و زمانی ممکن است انجام پروژه ای جاه طلبانه به طور صحیحی به سرانجام نرسد و بنابراین مورد تایید کمیسیون تخصیص بودجه پژوهشی سازمان یا هیئت تحریریه مجله قرار نگیرد.

از آن جایی که روش مشخصی برای انتخاب موضوع وجود ندارد، شما می توانید از نکات این نوشتار بهره بگیرید. همچنین می توانید برای انتخاب موضوع از موسسه علمی پژوهشی فخر رازی مشاوره دریافت نمایید.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *