اخلاق پژوهش

اخلاق پژوهش

دلایل متعددی ضرورت پایبندی به اخلاق پژوهش و هنجارهای اساسی آن را ایجاب می کند. اعتبار جامعه علمی و ادراک عموم برای داوری و پذیرش نتایج پژوهش به شدت به صحت و اصالت نتایج مقالات چاپ شده بستگی دارد.

با توجه به ماهیت رقابتی پژوهش، انجام پژوهش منحصر به فرد و اصیل برای پژوهشگران به طور فزاینده ای چالش برانگیز شده است. با این حال، هر از چند گاهی سوء رفتار پژوهشی، داده سازی و دستکاری در نتایج پژوهش نیز در میان بعضی از اعضای جامعه علمی مشاهده می گردد.

نمونه ای واقعی از عدم رعایت اخلاق پژوهش

برجسته ترین مثالی که نشان می دهد چگونه سوء رفتار پژوهشی می تواند زندگی انسانها را نابود کند، مورد پائولو ماکیارینی جراحی است که برای طرح پیشرفت های پزشکی که قرار بود به انقلابی در پیوند اعضای بدن انسان بدل شود، مشهور شد. این دانشمند ایتالیایی برای پیوند نای از کاشت داربستی مصنوعی در سلولهای بنیادی بیماران استفاده می کرد. با این حال، نهایتا مشخص گردید که آزمایش های این دانشمند بر روی انسان ها از مبانی تحقیقات بالینی دقیقی برخوردار نیست. در نهایت هفت بیمار از نه بیماری که تحت درمان او قرار داشتند درگذشتند.

چند تحقیق نشان داد که ماکیارینی برخی از داده های پژوهش و گزارش های خود را دستکاری کرده و بعضی از نتایج را حذف نموده یا به دلخواه خود تغییر داده تا درمان های خود را موفق تر جلوه دهد. در این میان انتقادات شدیدی پیرامون نحوه تصمیم گیری در عمل های جراحی در موسسه کارولینسکا در استکهلم در کشور سوئد – یکی از بزرگترین دانشگاه های علوم پزشکی اروپا، دارای امتیاز انحصاری اعطای جایزه نوبل پزشکی و کارفرمای سابق ماکیارینی – شکل گرفت. در پی این رسوایی ماکیارینی از این موسسه اخراج شد و چندین مقام مسئول استعفا دادند. چندین مقاله این جراح ایتالیایی از جمله دو مقاله پر استناد چاپ شده در مجلات Nature Communications و The Lancet نیز ریترکت گردیدند.

بایدها و نبایدهای اخلاق پژوهش

بایدها نبایدها
نگهداری مناسب سوابق فعالیت های پژوهشی و گزارش دقیق و عینی داده ها داده سازی، دستکاری یا ارائه نادرست داده ها
افشای منافع مالی و شخصی که به صورت مستقیم / غیر مستقیم بر پژوهش اثرگذار است. اغوای حامیان پژوهش، همکاران یا کمیته پژوهش با تفسیر غرض ورزانه داده ها، داوری غیر منصفانه و تصمیمات پرسنلی جانبدارانه
درمان دقیق حیوانات و احترام به آنها حین پژوهش و پایبندی به دستورالعمل های اخلاقی استفاده بدون اجازه از داده های دیگر تحقیقات (چاپ شده یا چاپ نشده)
احترام به مالکیت فکری، خصوصی و محرمانگی و اعتباربخشی مناسب به پژوهش دیگر محققان حمایت از عملکردهای غیر مسئولانه پژوهشی

الزامات اخلاقی پژوهش

معمولا تحلیل عدم پایبندی به هنجارهای اخلاقی امری مشکل می باشد و در بعضی مواقع ترسیم خطی میان سوء رفتار پژوهشی و سوء تفاهم هایی که ممکن است در این میان رخ دهد، بسیار دشوار است. اگرچه هنجارهای اخلاقی برای پژوهشگران قابل تشخیص است، پژوهشگران موسسات مختلف، از شیوه های متفاوتی برای تفسیر و به کارگیری این هنجارها استفاده می کنند.

معمولا پژوهشگران ملزم هستند تا از انطباق با الزامات اخلاقی –  طراحی و اجرای مناسب تحقیقاتی که مورد مطالعه آنها حیوانات و انسان ها هستند، اجتناب از سوء رفتار پژوهشی (مانند داده سازی یا سرقت علمی)، تبعیت از مقررات ایمنی و محیط زیستی و پایبندی به هنجارهای مرتبط با اصول نویسندگی، مالکیت فکری و شروط محرمانگی – طی پژوهش اطمینان حاصل کنند.

خط مشی اخلاق پژوهش

کمیته های پژوهش دانشگاه ها نقش مهمی در تعریف استانداردهای مورد نیاز اخلاق پژوهش و تضمین کارکرد آن را ایفا می کنند. برخی از خط مشی های موثر مرتبط با اخلاق پژوهش توسط موسساتی مانند National Institutes of Health (NIH)، National Science Foundation (NFS)، American Chemical Society و یا European Network of Research Ethics Committees معرفی گردیده اند. بیانیه World Medical Association هلینسکی نیز در تبیین اخلاق پژوهش در تحقیقاتی که موارد انسانی را مورد مطالعه قرار می دهند، خط مشی بنیادی محسوب می گردد.

سخن آخر

علیرغم رسوایی های افشا شده از جمله موارد پائولو ماکیارینی، اسکات روبن و اولیویر ووینت، به نظر می رسد که آگاهی از اخلاق پژوهش در جامعه علمی در حال افزایش است. امروزه چندین منبع که مهمترین جنبه های حوزه اخلاق پژوهش را پوشش می دهند در دسترس همگان قرار دارند و بسیاری از موسسات دانشگاهی در سرتاسر جهان واحد درسی اخلاق پژوهش را در لیست دروس خود گنجانده اند تا به پژوهشگران کمک کنند تا بتوانند تنگناهای اخلاقی را درک نموده و از آنها به سلامت عبور نمایند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *