جنبش جهانی Open Access

همزمان با اعلام موافقت کشورهای متعدد با دسترسی آزاد به پژوهش، اجماع جهانی جنبش Open Access در حال شکل گیری است.

کشور چین در سال ۲۰۱۴ به سمت این جنبش تغییر مسیر داده است. بنیاد علوم طبیعی ملی چین (NSFC) که یک آژانس سرمایه گذاری در حوزه علوم پایه است و آکادمی علوم چین (CAS) یکی از معتبرترین موسسات پژوهشی چین، در ۱۵ مه ۲۰۱۴ اعلام کردند: “پژوهشگرانی که با این موسسات همکاری می کنند می بایست تا یک سال پس از چاپ مقالات خود دسترسی نامحدود به آنها را برای عموم ایجاد نمایند. از دیگر موسسات پژوهشی چین هم انتظار می رود تا از چنین سیاست مشابهی تبعیت نمایند.

در حالی که طی چندین سال گذشته Open Access به تدریج توسط کشور چین مورد حمایت قرار گرفته است، این جنبش تغییرات عمده ای در سطح آکادمیک در این کشور را سبب خواهد شد. خروجی پژوهشی کشور چین طی سالیان گذشته چند برابر گشته است – مطابق با داده های محاسبه شده از پایگاه داده Science Citation Index، نرخ تولید علم در این کشور نسبت به کل مقالات دنیا از ۵٫۶% در سال ۲۰۰۳ به ۱۳٫۹% در سال ۲۰۱۲ رسیده است. مهمترین نتیجه این حرکت، دسترسی آزاد به این ثروت عظیم علمی خواهد بود. با این حال، در حالی که مقالات علوم طبیعی مشمول این دسترسی عمومی قرار می گیرند، مقالات علوم انسانی از این سیاست جدید منتفع نخواهند شد. با این اوصاف طبق گزارش نشر بایومد مرکزی با خیزش جنبش Open Access، کشور چین همچنان با انتشار مجلات جدید Open Access در راستای مشارکت در این جنبش گام بر می دارد.

علیرغم حرکت رو به جلوی این جنبش، دانشمندان نگرانی هایی درباره Open Access ابراز نموده اند. این نگرانی ها شامل چالش هایی مانند قیمت بالای چاپ مقالات، کیفیت مقالات و افزایش مجلات جعلی می گردد. با این حال به نظر می رسد، مزایای Open Access بر چالش های آن غلبه دارد. شمار کشورهایی مانند ژاپن، ایالات متحده آمریکا و انگلستان که در حال پیروی از این سیاست می باشند، نمایانگر این واقعیت می باشد.

دولت ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۱۳ اعلام کرد: “پژوهش هایی که بودجه مالی آنها توسط این دولت تامین گشته است، می بایست تا یک سال پس از چاپ در دسترس عموم قرار گیرند.” دولت انگلستان نیز در سال ۲۰۱۲ حمایت خود از دسترسی آزاد به مقالات پژوهشی را اعلام کرد. پس از این اعلان، برخی از آژانس های مالی مرتبط با دانشگاه ها در انگلستان اعلام کردند که “دانشگاهیان می بایست مقالات خود را پس از پذیرش در بانک های اطلاعاتی آنلاین بایگانی نمایند تا این مقالات با تاخیر یک ساله در علوم تجربی و با تاخیر دو ساله در علوم انسانی و هنر به صورت رایگان در اختیار عموم قرار گیرند.

ژاپن دیگر کشوری است که سیاست Open Access را ارج نهاده است. وزیر علوم و آموزش این کشور در ماه آوریل ۲۰۱۳ اعلام کرد که تمامی پایان نامه هایی که در دانشگاه های ژاپن دفاع شده و تایید گردیده اند می بایست به صورت رایگان در بستر شبکه اینترنت انتشار یابند.

بسیاری از کشورها دسترسی به مقالات را پس از یک دوره زمانی تاخیر پذیرفته اند. یکی از دلایل وجود این بازه زمانی این است که دسترسی آزاد بلافاصله پس از چاپ باعث می گردد تا ناشران انحصار مقالاتی که به چاپ می رسانند را از دست بدهند و بنابراین نتوانند از لحاظ اقتصادی دوام آورند. با این حال هدف نهایی از علم پیشرفت انسانی است که این امر تنها با دسترسی بلافاصله و نامحدود به پژوهش محقق می گردد. متعاقبا حتی کشورهایی که در حال حاضر سیاست دسترسی به مقالات پس از یک دوره زمانی تاخیر را پذیرفته اند، تمایل پیدا خواهند کرد تا این مقالات را بلافاصله در دسترس عموم قرار دهند. رابرت کلی مدیر خدمات دیجیتال کتابخانه Wellcome لندن در همین رابطه بیان کرده است: “این تنها راهی است که می توان از تمامی پتانسیل پژوهش هایی که بودجه مالی آنها را تامین کرده ایم، بهره ببریم.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *