رضایت آگاهانه

تصور کنید در حال پژوهش بر روی بیماران مبتلا به HIV در آفریقا هستید و احساس می کنید برای این که مخاطبین مقاله شما دید بهتری نسبت به بیماران مبتلا به ایدز داشته باشند، ناچارید تا اطلاعات بیشتری در اختیار آنها قرار دهید. بنابراین در مقاله خود تصویری از پسر بچه ای خندان – در عنوان تصویر ذکر می کنید “شخص مبتلا به بیماری ایدز” – قرار می دهید. این کار چه مشکلی ایجاد می کند؟

چنین مقاله ای در مجله Canadian Medical Association Journal (CMAJ) در ماه آوریل ۱۹۹۸ به چاپ رسید. در سپتامبر همان سال یک پژوهشگر در نامه ای به این مجله مقاله مذکور را به شدت مورد انتقاد قرار داد. او این سوال را مطرح کرد که آیا والدین یا قیم کودک برای انتشار این تصویر – و نقض محرمانگی که توسط این مقاله صورت گرفته بود – رضایت خود را اعلام کرده اند؟ این پژوهشگر در ادامه پرسیده بود که آیا انجام چنین کاری برای اهداف علمی ضروری است؟ سردبیر مجله CMAJ متعاقبا یک نامه عذرخواهی را – به دلیل خطای صورت گرفته: افشای اطلاعات بیمار، درج تصویر او و عدم اخذ رضایت بیمار – منتشر کرد.

اخذ رضایت آگاهانه کتبی در پژوهش هایی که انسان ها مورد مطالعه هستند به دلایل ذیل اهمیت دارد:

  • این رضایتنامه ها به عنوان سوابق دائمی به کار گرفته می شوند تا مشارکت کننده بتواند حتی پس از رضایت برای شرکت در مطالعه به آنها دسترسی داشته باشد.
  • اطلاعات موجود در این رضایتنامه ها شامل جزئیات بیشتری مانند شماره تلفن، شماره فکس و …. است و انتقال این اطلاعات به صورت شفاهی از تاثیرگذاری کافی برخوردار نخواهد بود.
  • ممکن است دانشگاه ها و موسسات پژوهشی ابزار نظارت بر گفتگو برای اخذ رضایت از شرکت کننده را در اختیار نداشته باشند. بنابراین اغلب اوقات اخذ رضایت کتبی برای پژوهش ضروری است.
  • فرم های رضایت آگاهانه را می توان به عنوان اسناد قانونی به کار گرفت و از این اسناد می توان به عنوان مدرک در دعاوی حقوقی مرتبط با پژوهش استفاده کرد.
  • اگر مشارکت کنندگان آگاه باشند که پژوهشگر از شیوه های اخلاقی مناسب تبعیت می کند، به او بیشتر اعتماد می کنند که این امر به مزایای بلندمدت منجر می گردد: “اگر نتوانیم پژوهش مستدل – و به طور خاص ایمنی بیماران – را ضمانت کنیم، حمایت عمومی برای ژن درمانی و دیگر درمان های بالقوه نجاتبخش را از دست خواهیم داد و داوطلبین هرگز برای شرکت در مطالعات شرکت نخواهند کرد.”
  • آن دسته از پژوهشگرانی که بخواهند از داده های مشارکت کنندگان در آینده استفاده کنند – برای تحقیقات بیشتر – می توانند از این اسناد برای دسترسی به جزئیات اطلاعات بیماران استفاده کنند.

عدم اخذ رضایت آگاهانه در ابتدای پژوهش می تواند بسیار گران تمام شود. برای مثال در یک مورد در ایالات متحده آمریکا، به دلیل عدم اخذ رضایت آگاهانه بیش از ۵ میلیون نمونه خون از بین رفتند!

علاوه بر این، بسیاری از مجلات معتبر، عدم اخذ رضایت آگاهانه را دلیلی کافی برای رد مقاله به حساب می آورند. برای مثال مجله American Journal of Psychiatry در بخش راهنمای نویسندگان اظهار می دارد: “اگر مقاله ارسالی شما با رضایت آگاهانه کتبی یا تاییدیه هیئت بازبینی دانشگاه یا موسسه پژوهشی همراه نباشد، در فرآیند داوری قرار نخواهد گرفت.” مجلات دیگر مانند American Medical Association نویسندگان را ملزم کرده است که در قسمت مواد و روش ها تاییدیه رسمی هیئت بازبینی دانشگاه نیز گنجانده شود.

سخن آخر

اخذ رضایت آگاهانه کتبی برای پژوهش امری ضروری است با این کار اعتبار شما به عنوان یک پژوهشگر و نویسنده حفظ خواهد شد. در حال حاضر، “سردبیران مجلات، مقالاتی را که گمنامی بیماران کاملا تضمین نشده و یا رضایت آگاهانه کتبی اخذ نگردیده باشد، علیرغم ارزش علمی و آموزشی به چاپ نخواهند رسانید.”

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *