ضریب تاثیر--موسسه علمی پژوهشی فخر رازی

Impact Factor (ضریب تاثیر) و دیگر شاخص های ارزیابی مجلات علمی

ضریب تاثیر--موسسه علمی پژوهشی فخر رازیمواجه قشر آکادمیک با چاپ مقاله در مجلات معتبر انگلیسی زبان و چالش های آن به امری بدیهی و استرس آور تبدیل گشته است. Impact Factor (ضریب تاثیر) مجله (IF) به عنوان یک شاخص برای تاثیر و اعتبار مجلات علمی شناخته شده است. به همین دلیل بیشتر افراد مجله هدف برای چاپ مقاله خود را بر اساس Impact Factor آن مجله انتخاب می کنند.

محاسبه Impact Factor

Impact Factor اساسا یک نسبت می باشد. Impact Factor سال ۲۰۱۸ طبق فرمول ذیل محاسبه می گردد:

۲۰۱۸ Impact Factor مجله X: نسبت همه استنادهای سال ۲۰۱۸ مجله X به مقاله های چاپ شده آن مجله در سال های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷

احتمالا الان این حدس را زده اید که Impact Factor سال ۲۰۱۸ باید در سال ۲۰۱۹ منتشر گردد. Impact Factor مجلات سالیانه محاسبه گردیده و در Journal Citation Reports (JCR) که در Clarivate Analytics منتشر گردیده، در معرض دید جامعه علمی قرار می گیرد.

شاخصی عینی برای اندازه گیری اعتبار مجله

تعداد زیاد مجله برای ارسال و چاپ مقاله وجود دارد و Impact Factor شاخصی عینی برای کیفیت کلی مقاله های چاپ شده در مجله در اختیار پژوهشگران قرار می دهد. به عنوان یک قانون کلی، هر چه Impact Factor مجله بیشتر باشد، دارای اعتبار بیشتری است.

ارزیابی آکادمیک

اغلب اوقات Impact Factor در فرآیند ارزیابی آکادمیک پژوهشگران برای استخدام، کمک هزینه تحصیلی و … به کار می رود. با این حال این امری اشتباه است، زیرا Impact Factor نشان دهنده کیفیت کلی مجله است، نه کیفیت یک مقاله چاپ شده در آن مجله.

هنگام استفاده از Impact Factor جانب احتیاط را رعایت کنید.

زمانی که Impact Factor را برای مقایسه و ارزیابی مجلات استفاده می کنید، نکات ذیل را حتما به خاطر داشته باشید.

ارزش رقم Impact Factor مجله معنادار نیست.

برای نمونه، Impact Factor مجله ای با عدد ۲ در رشته میکروبیولوژی در مقایسه با این عدد در رشته برق قابل توجه نیست. مجلات تخصصی مانند مجلاتی که فقط روی یک نوع بیماری مقاله چاپ می کنند یا مجلاتی که تمرکز آنها بر روی مدیریت بحران است، به دلیل این که خیلی تخصصی هستند و طبعا مخاطبین کمتری دارند، دارای Impact Factor کمتری می باشند.

رشته ها متفاوت هستند.

رشته های متفاوت--موسسه علمی پژوهشی فخر رازی

عادات استناددهی بنابر حیطه پژوهش تغییر می کنند. Impact Factor برای مقایسه مجلات رشته های متفاوت استفاده نمی شود. برای مثال، تکرار استنادات در رشته های علوم پزشکی بسیار بالاتر از رشته ای مانند ریاضیات یا رشته های مهندسی است. بنابراین مجلات علوم پزشکی دارای Impact Factor بیشتری نسبت به رشته های مهندسی و ریاضیات هستند.

در بعضی از رشته ها نیازی به توجه به Impact Factor نیست.

برای مثال در رشته های علوم کامپیوتر، پذیرش مقاله در همایش های علمی هم طراز با چاپ در مجلات می باشد.

نداشتن Impact Factor به معنی بی ارزش بودن مجله نیست.

موسسه Calrivate Analytics بر اساس پایگاه های داده خود Impact Factor را محاسبه می کند. تعداد مجلات علمی منتشر رده در جهان بیشتر از ۳۰۰۰۰ مجله است و مجلات نمایه شده در این موسسه به زحمت به نصف این عدد می رسد. اگر چه این موسسه مجلاتی در بیش از ۷۰ کشور دنیا را نمایه کرده است ولی تعداد کمی از مجلات وجود دارند که صاحب امتیاز آنها کشورهای توسعه نیافته هستند و فقط تعداد کمی از مجلات به زبانی غیر از زبان انگلیسی منتشر می شوند.

تغییرات در عملکرد مجله به دلیل لحاظ کردن بیش از حد Impact Factor

همانقدر Impact Factor برای پژوهشگران و نویسندگان مهم است، برای سردبیر مجلات نیز مهم می باشد. Impact Factor شاخصی برای عملکرد مجله است و بسیاری از سردبیران مجلات برای افزایش آن تحت فشار قرار دارند. علاوه بر این، Impact Factor را می توان دستکاری کرد. برای مثال، به مقاله های مروری به دلیل ماهیت آن بسیار استناد می کنند و به همین دلیل ممکن است مجلات تمایل داشته باشند که تعداد بیشتری مقاله مروری را چاپ کنند. همچنین این امکان وجود دارد که مجله از نویسندگان درخواست کند که به مقاله های چاپ شده در آن مجله استناد کنند.

شاخص های جایگزین Impact Factor

برای چندین دهه Impact Factor تنها معیار تشخیص اعتبار مجلات بود. با این حال، در سال های اخیر شاخص های جایگزینی به وجود آمده اند. معمولا این شاخص ها به هم وابسته هستند. به عبارت دیگر، بر اساس این شاخص ها رتبه مجلات یکسان می باشد اگر چه تفاوت هایی هم دیده می شود. بنابراین پژوهشگران می توانند از هر کدام از شاخص های ذیل استفاده نمایند و برای انتخاب مجله جهت چاپ مقاله، خود را فقط به Impact Factor محدود نکنند.

Scimago Journal Rank (SJR)

اسکوپوس--موسسه علمی پژوهشی فخر رازی

منبع: SCOPUS

نحوه محاسبه: استناد از مجلات معتبر نسبت به مجلات با اعتبار کمتر دارای وزن بیشتری می باشد (مشابه الگوریتم PageRank در سایت Google). SJR در سال ۲۰۱۸ این گونه محاسبه می شود: تعداد استنادات سال ۲۰۱۸ نسبت به مقاله های چاپ شده در سال های ۲۰۱۵، ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ (بازه زمانی ۳ سال).

شاخص SJR مشخص می کند چه مجلاتی دارای مقاله هایی هستند که توسط مقاله های مجلات معتبر مورد استناد قرار می گیرند و صرفا تعداد استنادات مهم نیستند.

Journal Impact Factor (JIF)

منبع: ISI Web of Science

نحوه محاسبه: همه استنادات دارای وزن یکسان می باشند. IF در بازه زمانی بیشتر از دو سال محاسبه می گردد.

قدیمی ترین و پذیرفته شده ترین شاخص در جامعه علمی دنیاست. بیشتر افراد جامعه علمی دنیا این شاخص را می شناسند.

Source Normalized Impact per Paper (SNIP)

منبع: SCOPUS

نحوه محاسبه: SNIP استنادات را بر اساس رشته نرمال سازی می کند. بنابراین می توان گفت که SNIP واریانس JIF، زمانی که IF در بعضی رشته ها بالا و در دیگر رشته ها پایین باشد را از بین می برد. این شاخص از معیارهای دیگری مانند میزان پتانسیل استناد به مجله نیز استفاده می کند.

SNIP برای مقایسه مجلات در رشته های متفاوت، نسبت به JIF شاخصی قابل اعتمادتر می باشد. همچنین مجلات کمتر می توانند این شاخص را دستکاری کنند.

Eignfactor (ES) و Article Influence Score (AIS)

منبع: ISI Web of Science

نحوه محاسبه: ES شبیه SJR است. همچنین این شاخص وزن بیشتری به استنادات از مجلات معتبر اختصاص می دهد. ES در بازه زمانی بیشتر از ۵ سال محاسبه می گردد. مانند SNIP، استنادات را بر اساس رشته نرمال سازی می کند. در نهایت این شاخص زمانی که هر پژوهشگر به هر مجله اختصاص می دهد را مدل می کند. AIS شبیه IF است. به جز این که با استفاده از ES محاسبه می گردد و به همین دلیل نسبت به IF شاخص دقیق تری است.

شواهد نشان می دهد که ES و AIS نسبت به IF شاخص های دقیق تر و معتبرتری برای تشخیص میزان اعتبار مجله می باشند.

جمع بندی

Impact Factor ابزاری مفید برای ارزیابی مجلات می باشد، اما می بایست آگاهانه استفاده شود. برای انتخاب مجله جهت ارسال مقاله نباید تنها به IF تکیه کرد. در نهایت پژوهشگران و نویسندگان می بایست جهت تشخیص کیفیت مجله، شاخص هایی مانند SNIP و Eignfactor را نیز در نظر بگیرند تا بتوانند مجلات با اعتبار بیشتری را انتخاب نمایند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *