رهاورد راه ابریشم جدید چین برای علم

راه ابریشم جدید -- موسسه علمی پژوهشی فخر رازی

طی چند سال گذشته، تمرکز چین بر روی پیشرفت های علمی و فناوری، این کشور را به بالاترین نقطه تولید ادبیات تحقیق پرتاب کرده است. کشور چین که به عنوان یکی از کشورهای با رشد اقتصادی سریع شناخته می شود، دهه گذشته با یک رکورد مواجه شده است. شی جین پینگ رئیس جمهور چین در سال ۲۰۱۳ برای تقویت اقتصادی این کشور، جاه طلبانه ترین پروژه چین، راه ابریشم جدید که با عنوان یک کمربند، یک جاده (BRI) نیز شناخته می شود را ارائه داد. این نوشتار به بررسی پروژه طرح راه ابریشم جدید و تاثیر آن بر علم پرداخته است.

یک کمربند، یک جاده

پروژه راه ابریشم جدید که سرمایه گذاری آن بر عهده چین بوده است با هدف تغییر شکل زیرساخت و شبکه های تجاری جهان با ارتباط آسیا، اروپا و آفریقا شروع به کار کرد. هدف شی جین پینگ از این پروژه احیای جاده ابریشم قدیمی به عنوان “راه ابریشم دریایی قرن بیست و یکم” بوده است و تخمین زده می شود که نیاز است تا بالغ بر بیش از ۱ تریلیون دلار برای ساخت بزرگراه، راه آهن و … سرمایه گذاری گردد. در حال حاضر کشور چین منابع مالی قابل توجهی برای اجرای این پروژه اختصاص داده است. آن طور که مسئولین این امر گزارش داده اند، این پروژه عظیم که از سال ۲۰۱۳ شروع شده تا سال ۲۰۴۹ ادامه خواهد داشت. علاوه بر این محدوده جغرافیایی راه ابریشم جدید بیش از ۷۰ کشور را در بر می گیرد که تاکنون تعدادی از این کشورها حمایت خود را از این پروژه اعلام کرده اند.

نقش علم در راه ابریشم جدید

در حالی که اقتصاد در هسته این پروژه قرار می گیرد، مسئولین این پروژه اظهار می کنند که علم یکی از جوانب مهم این طرح می باشد. بای چانلی رئیس آکادمی علم چین که هدایت بخش علمی این پروژه را بر عهده دارد، بیان کرده است که “علم، فناوری و نوآوری نیروی پیش برنده توسعه راه ابریشم جدید هستند.

چین همکاری های علمی نزدیکی با کشورهای مشارکت کننده در این طرح داشته تا اهداف پژوهشی آنها محقق گردد. این کشور در افتتاح نه مرکز آموزشی و پژوهشی در آفریقا، آمریکای جنوبی و آسیا نقش داشته است. همچنین کشور چین در راه اندازی مراکز پژوهشی در پاکستان و حمایت مالی بعضی از مطالعات پژوهشی در سریلانکا مشارکت داشته است.

آکادمی علم چین نقشی حیاتی در طرح راه ابریشم جدید ایفا کرده و بیش از ۱٫۸ میلیارد یوان – معادل ۲۶۸ میلیون دلار برای اجرای پروژه های علمی و فناوری مرتبط با راه ابریشم جدید – همکاری در پروژه های مشترک با دیگر کشورها و آموزش پژوهشگران – سرمایه گذاری نموده است.

بسیاری از کشورهایی که منابع مالی آنها در این طرح توسط چین تامین گشته است – مانند شیلی، آرژانتین، سریلانکا و … – جزو کشورهای با سطح درآمد متوسط و پایین بوده اند. در واقع کمتر کشور در حال توسعه مشارکت کننده در این پروژه بوده که توسط چین حمایت نشده است. چاو جینگوا مدیر بخش همکاری های بین المللی آکادمی علم چین در همین رابطه اظهار کرد: “آزمایشگاه ها و پروژه های مشترک خارج از کشور ما، قابلیت پژوهش دیگر کشورها را به طور قابل ملاحظه ای بهبود بخشیده است.

تاثیر پروژه راه ابریشم جدید

به دلیل حجم عظیم سرمایه گذاری بر روی این پروژه توسط چین، تغییر قابل توجهی در درک آکادمیک در سرتاسر جهان صورت گرفته است. همکاری با کشور چین گزینه ای جذاب را در اختیار بسیاری از کشورهای در حال توسعه قرار داده است. سایمون بیکر خبرنگار هفته نامه Times Higher Education اظهار داشته است که “ممکن است طرح راه ابریشم جدید تبدیل به یک کاتالیزور برای افزایش ارتباطات آموزش عالی بین چین و کشورهای مشارکت کننده در این پروژه گردد.

در سال ۲۰۱۵ بیش از ۱۵۰ دانشگاه از ۳۸ کشور جهت همکاری های آکادمیک بیشتر و انتقال دانشجویان گرد هم آمدند تا دانشگاه اتحاد راه ابریشم (UASR) را دایر نمایند. دانشگاه اتحاد راه ابریشم موسسه ای غیر انتفاعی است که با هدف ساخت پلتفرم های مبتنی بر همکاری در سطوح آموزش عالی و ارتقای هم افزایی منطقه ای بین کشورهای عضو این پروژه تاسیس گردیده است.

در این میان انتقادهایی نیز متوجه پروژه راه ابریشم جدید بوده است. چندین صاحب نظر نگرانی های خود را درباره تاثیر چنین پروژه عظیمی بر محیط زیست و شرایط اقلیمی بیان نموده اند. برخی از افراد اتحاد بین چین و کشورهای در حال توسعه را امری دلهره آور می بینند، زیرا سرمایه گذاری عظیمی که بر روی این پروژه صورت گرفته می تواند به یک “تله بدهی” برای کشورهای عضو بدل شود. نهایتا نگرانی هایی درباره حفاظت از مالکیت معنوی کشورهای عضو وجود دارد.

پس از اظهار این گونه انتقادات پیرامون پروژه راه ابریشم جدید، شی جین پینگ اعلام نمود که تعهد می نماید تا این پروژه، طرحی “شفاف و فراگیر” و نه به مرکزیت چین باشد. او در سخنرانی خود در ماه آوریل ۲۰۱۹ تاکید کرد که “این طرح نه یک تله بدهی است و نه ابزاری ژئوپلتیکی برای به چالش کشیدن سیستم های حکومتی موجود و تجارت جهانی با رهبری ایالات متحده آمریکا.

سوزان رابرتسون استاد جامعه شناسی آموزش دانشگاه کمبریج با توجه به این موضوع گفت: “… در واقع می توان از باز شدن باب دیالوگ آکادمیک طی طرح راه ابریشم جدید به عنوان یک درمان برای هرگونه عدم اعتماد بین غرب و شرق کمک گرفت.

در انتها می بایست خاطر نشان کرد که وجود هر گونه شک، تردید، حمایت و انتقاد از این طرح، چیزی از جذابیت پایش شکل گیری راه ابریشم جدید طی سال های آتی کم نخواهد کرد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *