جایگذاری اخلاقی اسامی نویسندگان در مقاله

در ابتدای هر مقاله علمی، پایین عنوان مقاله لیستی از اسامی نویسندگان موجود است. ما آن چنان به این اسامی که در کنار یکدیگر قرار گرفته اند خو کرده ایم که به ندرت به آن توجهی می کنیم. به همین دلیل در این نوشتار به توضیح اهمیت جایگذاری صحیح اسامی نویسندگان در مقاله پرداخته ایم.

قرار گرفتن نامی به عنوان نویسنده – یا یکی از نویسندگان – در یک مقاله به دلیل اعتباری که به پژوهشگر می دهد، مهم است. اعتبار شما به عنوان یک پژوهشگر با تعداد و کیفیت مقالاتی که چاپ نموده اید، سنجیده می شود. چاپ مقاله در مجلات علمی به شما کمک شایانی در پیشرفت شغلی، به دست آوردن تسهیلات پژوهشی، دعوت برای ارائه مقاله در کنفرانس، اپلای در دانشگاه های معتبر بین المللی و … می نماید. اما قرار گرفتن نام در جایگاه یک نویسنده به چه معنی است؟

اصل بنیادی در این مسئله “لیست نمودن صحیح نویسندگان به طوری است که دقیقا جایگاه هر فرد را در پژوهش نمایان سازد.” کمیسیون بین المللی سردبیران مجلات علوم پزشکی (ICMJE) توصیه می کند که در جایگذاری اسامی نویسندگان در مقاله می بایست چهار معیار ذیل در نظر گرفته شوند:

  1. همکاری قابل توجه در طراحی پژوهش، یا جمع آوری، تحلیل یا تفسیر داده های پژوهش؛ و
  2. تدوین و اصلاح انتقادی محتوای فکری مهم مقاله؛ و
  3. تایید نهایی اصلاح مقاله برای چاپ؛ و
  4. قبول مسئولیت تمامی جوانب پژوهش به جهت اطمینان از سوالاتی که در ارتباط با صحت یا یکپارچگی بررسی مناسب هر بخش از پژوهش مطرح می گردد.

بنابراین جهت قرار دادن نام یک نویسنده در لیست اسامی نویسندگان، یک پژوهشگر می بایست هر چهار معیار را دارا باشد و به همین ترتیب نام هر پژوهشگری که دارای این چهار معیار باشد، می بایست در لیست اسامی نویسندگان مقاله قرار بگیرد. بنابراین لیست اسامی نویسندگان مقاله می بایست قادر به شناسایی میزان مشارکت آنها در پژوهش باشد.

اگر افرادی به هر نحو در پژوهش مشارکت داشته باشند، برای مثال در جمع آوری یا تحلیل داده ها یا اصلاح مقاله کمکی نموده باشند، اسامی آنها می بایست در قسمت تقدیر و تشکر مقاله قرار گیرد.

ذکر این نکته ضروری است که اگرچه معیارهای فوق الذکر از حوزه علوم پزشکی اخذ شده اند ولی این معیارها در حوزه های آموزش، روانشناسی و دیگر حوزه ها نیز کاربرد دارند. به این دلیل این معیارها از حوزه علوم پزشکی اخذ شده اند که بسیاری از مجلات علوم پزشکی سردمدار جنبه اخلاق پژوهش می باشند.

با تبعیت از این معیارها می توانیم از انواع معمول رفتارهای ضداخلاقی در ارسال مقاله به مجلات علمی اجتناب نماییم.

در ابتدا شما می بایست اطمینان حاصل نمایید که نام هر فردی که دارای ۴ معیار فوق الذکر باشد، در لیست اسامی نویسندگان قرار گرفته باشد. اگر شخصی همکاری قابل توجهی در پژوهش – معیار ۱ – داشته باشد، آنگاه می بایست به او این فرصت را داد تا در تدوین یا اصلاح مقاله و تایید آن نقش داشته باشد.

چند سال قبل خودم شخصا با موردی مواجه شدم که در آن چهار نویسنده در یک پروژه پژوهشی با هم همکاری نموده و بر اساس نتایج آن مقاله به چاپ رسانده بودند. سپس یکی از افراد مجموعه را ترک نمود، ازدواج کرد و ارتباط خود را با دیگر همکاران خود از دست داد. چند سال بعد همکاران او پژوهش را توسعه داده و مقاله دیگری چاپ نمودند. سوالی که مطرح شد این بود که آیا نام فرد مذکور نیز می بایست در مقاله گنجانده شود؟

این فرد دوباره به زندگی آکادمیک بازگشت و از چاپ مقاله جدید آگاه شد و پیگیری نمود که چرا نام او در مقاله جدید به عنوان نویسنده قید نشده بود. این مسئله از طریق تصحیح نام نویسندگان به صورت دوستانه حل شد. با این حال این امر ضرورت درج نام هر پژوهشگری که در پژوهش همکاری قابل توجهی نموده را یادآور شد.

در مرحله بعد می بایست از خود بپرسید که آیا هر شخصی که در لیست اسامی نویسندگان مقاله قرار گرفته، دارای هر ۴ معیار بوده است. این یک روال معمول است – نه یک روال لزوما صحیح – که نام سرپرست پژوهش نیز در لیست اسامی نویسندگان مقاله نیز قید گردد. قابل قبول است که نام سرپرستی که شرایط را برای پژوهش فراهم نموده، در فرآیند انجام مقاله دخیل بوده و مقاله را پیش از چاپ از لحاظ علمی تایید نموده در لیست اسامی نویسندگان گنجانده شود. با این حال همه ۴ معیار می بایست در نظر گرفته شود – نه فقط یکی یا دو تا از آنها. نقش سرپرست به تنهایی برای قرار گرفتن در لیست نویسندگان کافی نیست!

سردبیران مجلات در فرآیند داوری مقاله پیش از ارسال مقاله به داور آن را مطالعه می نمایند. این امر باعث می گردد تا اطمینان حاصل گردد تا مقاله ارسال شده با حوزه مطالعاتی مجله و قالب نوشتاری مجله مطابقت داشته باشد و از لحاظ کیفی دارای حداقل استانداردهای علمی باشد تا زمان داور برای داوری مقاله هدر نرود. به عنوان سردبیر یک مجله، گاهی اوقات با مقالات بسیار ضعیفی برخورد داشته ام که نام یک پژوهشگر با تجربه نیز در میان اسامی نویسندگان این مقالات خودنمایی می کرده است. یعنی چه چیزی باعث شده که این شخص چنین مقاله ضعیفی را برای یک مجله ارسال نموده است؟

در چنین مواردی، ایمیلی برای پژوهشگر ارسال می نمایم و حس ناامیدی خود از نگارش چنین مقاله ای توسط آن پژوهشگر را بیان می کنم زیرا چنین شخصی می توانست مقاله به مراتب بهتری برای مجله ارسال نماید. معمولا در پاسخ، یک پیغام معذرت خواهی دریافت می کنم که در ادامه این پیغام، پژوهشگر بیان می کند که نام او فقط به این دلیل در مقاله مذکور قید شده است که سرپرستی پژوهش را بر عهده داشته است اما هیچ نقشی در خود پژوهش ایفا نکرده است.

در یک مورد مقاله ای را به این دلیل رد نمودم که متصدی آزمایشگاه تنها به این دلیل که نویسنده از آزمایشگاه او استفاده نموده، خواسته بود تا نام او نیز در مقاله گنجانده شود.

در یک مورد دیگر مقاله ای با ۱۰۱ نویسنده دریافت نمودم. نویسنده اول در Cover Letter توضیح داده بود که مطالعه ای بین المللی در حوزه آموزش عالی صورت گرفته و از ۱۰۱ پژوهشگر توضیح مختصری در باب شرایط مورد مطالعه در کشور خود خواسته شده بود. نویسنده اول ادعا می کرد که از آن جایی که همه پژوهشگران در این مطالعه نقش داشته اند، نام آنها می بایست در لیست اسامی نویسندگان مقاله درج شود. جدای از دشواری قرار دادن این اسامی نویسندگان و وابستگی سازمانی آنها که به درازای خود مقاله بود، اصلا مجاب نشدم که ۱۰۱ نویسنده توانسته اند با همکاری هم مقاله ای با ۴۰۰۰ کلمه – ۴۰ کلمه برای هر نویسنده – بنویسند و این مطالعه را تایید نمایند و مجموعا مسئولیت همه جوانب مقاله را بپذیرند. این مقاله رد شد و من دیگر نتوانستم پیگیری کنم که آیا در مجله دیگری به چاپ رسید یا نه!

در بعضی از کشورها این امری معمول است که نام پژوهشگر شناخته شده ای را به عنوان نویسنده مهمان در لیست اسامی نویسندگان قرار دهند تا احتمال چاپ مقاله افزایش یابد. اغلب اوقات نویسنده مهمان از درج نام خود در مقاله آگاه نیست. این امر نه تنها به اخلاق پژوهش آسیب می رساند بلکه به این افراد این حق را می دهد تا از مسببان این مسئله به صورت رسمی شکایت نمایند.

چهارمین معیار نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. با قرار گرفتن در لیست اسامی نویسندگان، شما مسئولیت تمام مقاله – نه بخشی از آن – را پذیرفته اید. این امر بدین معنی است که اگر پژوهش ناقص باشد و یکی از نویسندگان در تحلیل یا نتیجه گیری اشتباهی نموده یا بدتر، مرتکب سرقت علمی (سرقت ادبی) شده باشد، آنگاه مسئولیت این امور به عهده تمامی نویسندگان می باشد و شهرت تمامی آنها به خطر می افتد. به همین دلیل به هیچ وجه اجازه ندهید تا در صورت عدم تحقق معیارهای چهارگانه نام شما در لیست اسامی نویسندگان قرار گیرد.

بهتر است به همراه مقاله، اظهاریه ای نیز برای مجله ارسال نمایید و در آن نقش هر نویسنده در پژوهش را بیان نمایید. در این صورت در مواردی که سردبیر خواستار چنین اطلاعاتی باشد، حداقل در زمان صرفه جویی شده است. در بهترین حالت این امر شما را از یک فضاحت واقعی نجات خواهد داد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *